ตำรับยาโคคลานแก้ปวดเมื่อย บรรเทากล้ามเนื้ออักเสบ

     ตำรับยาดียาดังจาก ภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านอำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร ที่ได้ขึ้นทำเนียบงานวิจัยเมื่อเร็วๆนี้ คือ ตำรับยาโคคลาน นับเป็นตำรับยาพื้นบ้านอีสานตำรับหนึ่งที่ได้รับการส่งเสริมพัฒนาให้มี คุณภาพในการผลิตที่ดีขึ้น เพื่อสร้างศักยภาพอุตสาหกรรมยาไทยให้ก้าวไกลได้มาตรฐาน เนื่องในการเฉลิมฉลองในวาระที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระชันษาครบ ๘๐ พรรษา
     เป็นที่รู้กันมานานแล้วว่า ตำรับยาโคคลานมีสรรพคุณแก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้ปวดกระดูก ปวดข้อ ปวดหลัง ปวดเอว เส้นตึง แก้กษัยไตพิการ ขับปัสสาวะ และบำรุงโลหิต เมื่อนำมาทำวิจัยทั้งตำรับก็พบสรรพคุณตรงกัน และสรรพคุณเพิ่มเติมด้วย
      เริ่มต้นจากโคคลาน ซึ่งเป็นไม้จำพวกเถาขนาดใหญ่ มีถิ่นอยู่ในป่าดงดิบเขาและป่าเบญจพรรณทั่วไป ส่วนที่ใช้ทำยาคือ เถาและรากซึ่งมีรสเอียนเบื่อเหมือนกัน สมุนไพรชื่อโคคลานมีหลายวงศ์ ตัวที่ทำวิจัยอยู่ในวงศ์ EUPHORBIACEAE ชื่อพฤกษศาสตร์ Mallotus repandus(Willd.) Muell.Arg มีสารสำคัญคือ ไตรเทอร์ปีนส์ (Triterpenes) เบอร์จีนิน (Bergenin) และมอลโลรีปีน (Mallorepine) ซึ่งมีฤทธิ์ต้านการอักเสบของกล้ามเนื้อ ตับ และป้องกันการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร เมื่อทดลองกับหนู ยิ่งไปกว่านั้นสารสกัดของเถาโคคลานยังมีฤทธิ์ป้องกันการถูกทำลายโดยรังสีที่ ผิวหนังและไขกระดูกของหนูทดลองอีกด้วย
     นอกจากโคคลานแล้ว สมุนไพรในตำรับยานี้ยังมีอีกหลายตัวได้แก่ ทองพันชั่ง โด่ไม่รู้ล้ม มะตูม ซึ่งช่วยเสริมสรรพคุณของโคคลานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และเสริมสรรพคุณอื่นที่สำคัญเช่น ทองพันชั่ง มีสารสำคัญคือไรนาแคนทิน (Rhinacanthins) มีฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็งหลายชนิดและต้านเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ด้วย
ส่วนโด่ไม่รู้ล้ม มีสารกลุ่มเซสคิวเทอร์ปีน แลคโตนส์ (Sesquiterpene Lactones) และสารกลุ่มเกียโนไลด์กลูโคไซด์ (Guaianolide glucosides) ซึ่งออกฤทธิ์ต้านการปวดและอักเสบกล้ามเนื้อ ลดไข้ ขับปัสสาวะและต้านมะเร็ง
สำหรับมะตูมนั้นส่วนที่ใช้คือ ผลโตเต็มที่แต่ยังไม่สุก มีสารลูแวนจีติน (Luvangetin) แม้จะไม่พบฤทธิ์ต้านการอักเสบ แก้ปวด แต่พบฤทธิ์รักษากระเพาะอาหาร โดยมีกลไกสร้างเยื่อเมือกเคลือบผนังกระเพาะนอกจากนี้มะตูมยังมีสารมาร์เมไล ด์ (Marmelide) ซึ่งมีฤทธิ์ต้านทั้งเชื้อไวรัสและแบคทีเรียที่ทำให้เกิดอาการท้องเสียได้ดี มาก
จะเห็นได้ว่าเมื่อแยกวิจัยสมุนไพรในตำรับนี้ทีละตัว ก็จะพบว่ามีแต่โคคลานกับโด่ไม่รู้ล้มเท่านั้นที่มีฤทธิ์แก้ปวดแก้อักเสบ กล้ามเนื้อ แต่ในทางภูมิปัญญาแผนไทย สมุนไพรอีก ๒ ตัว ก็มีความสำคัญเพราะทองพันชั่งมีสรรพคุณ บำรุงธาตุ และสร้างภูมิคุ้มกันโรคช่วยให้ร่างกายแข็งแรง เช่นเดียวกับมะตูมซึ่งเป็นยาบำรุงกำลัง และแก้ลมเสียดแทงในท้อง ซึ่งช่วยให้ตำรับยาโคคลานมีสรรพคุณแก้กษัยได้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นคือ ป้องกันความเสื่อมชำรุดของร่างกาย อันเป็นสาเหตุสำคัญของการปวดเมื่อยและกล้ามเนื้ออักเสบ
     การปรุงยาตำรับยาโคคลานใช้สูตรดังนี้ โคคลาน ๒ ส่วน ทองพันชั่ง โด่ไม่รู้ล้ม และมะตูมอย่างละ ๑ ส่วน จะเตรียมยาในรูปยาต้มก็ดี ได้ผลเร็ว ใส่น้ำท่วมยา ต้มเดือดแล้วรินดื่มวันละ ๓ เวลา ก่อนอาหารครั้งละ ๑ แก้ว อุ่นยากินจนยาจืด จึงเปลี่ยนยาหม้อใหม่
     ปัจจุบันมีการนำยาตำรับนี้มาบดผงใส่แคปซูลขนาด ๕๐๐ มิลลิกรัม รับประทานครั้งละ ๒ แคปซูล ๓ เวลา ก่อนอาหาร ช่วงนี้ยังเป็นระยะปลายฝนต้นหนาว ร่างกายเสียสมดุลเพราะกำลังปรับตัวเข้าสู่ความหนาวเย็น ถ้าได้ยาชงอุ่นๆ ของตำรับยาโคคลาน ก็จะช่วยให้ร่างกายมีพละกำลังต้านทานโรคภัยที่มากับฤดูหนาวได้ทั้งไข้หวัด น้อย ไข้หวัดใหญ่ รวมถึงไข้หวัดนก ซึ่งกลายเป็นโรคประจำถิ่นไปแล้ว

โดย กองบรรณาธิการ มูลนิธิสุขภาพไทย

วันที่ 21 ธันวาคม 2552