ค่ายวิทย์ “พิชิตลูกน้ำ”

มูลนิธิสุขภาพไทย      

        ยั่วเย้าเร้าใจให้ติดตามมาแต่ฉบับก่อนว่า สมุนไพรชนิดใดใน 4 ชนิดนี้ สามารถกำจัดลูกน้ำยุงลายได้ ใบกะเพรา ใบชะอม ใบชะพลูหรือใบขี้เหล็ก ใบใดเอ่ยลูกน้ำกลัว ?

        ตัวอย่างการทดลองที่นำมาเล่าสู่กันฟัง นอกจากหวังผลให้รู้จักใช้สมุนไพรในครัวเรือนแล้ว ยังหวังผลให้ผู้ปกครองเกิดไอเดียจัดค่ายในบ้าน เพื่อรับมือลูกหลานกำลังปิดเทอมใหญ่ จะได้ไม่ต้องนั่งนอนดูทีวี หรือเล่นเกมส์ไปวันๆ ลองมาทดลองวิทย์ นำสมุนไพรมาศึกษาแบบง่ายๆ แต่ได้ประโยชน์ดูดีกว่า
        ที่โรงเรียนศึกษาสงเคราะห์เชียงใหม่ ซึ่งเป็นโรงเรียนแบบนักเรียนกินนอนอยู่ประจำประมาณ 900 คน ทุกๆ ปีต้องรณรงค์กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ซึ่งมักใช้ทรายอะเบทในการกำจัดยุงลาย แต่ก็พบปัญหาหาซื้อยากและเป็นของนอกชุมชน นักวิทยาศาสตร์รุ่นเยาว์จึงทดลองหาสมุนไพรใกล้ตัวมาใช้ทดแทน โดยลองพิสูจน์ประสิทธิภาพการกำจัดลูกน้ำยุงลาย
        คณะทดลองประกอบด้วย เด็กหญิงวรนุช มาเยอะ เด็กหญิงลัดดาวัลย์ ภมรวิจิตร และเด็กชายวรวุฒิ
หว่างเก้า ทั้งหมดอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ปฏิบัติการของเยาวชนไทยหัวใจสมุนไพร เริ่มจากเด็ดใบสมุนไพร
ทั้ง 4 ชนิด คือ ใบกะเพรา ใบชะอม ใบชะพลูหรือใบขี้เหล็ก ให้ได้น้ำหนัก 200 กรัม นำสมุนไพรแต่ละชนิด
มาโขลกให้ละเอียด นำมาคั้นโดยกรองด้วยผ้าขาวบาง

               ใบกะเพรา                          ใบชะอม                          ใบชะพลู                   ใบขี้เหล็ก

         แบ่งทีมออกไปช้อนลูกน้ำยุงลายมาเก็บไว้ 40 ตัว แบ่งลูกน้ำใส่ขวดแก้ว(บีกเกอร์) ขนาด 50 มิลลิลิตร
จำนวน 4 ใบๆ ละ 5 ตัว รวมแล้ว 20 ตัว อีกครึ่งหนึ่งเก็บไว้ก่อน ในรอบแรกทดลองหยดน้ำคั้นสมุนไพรที่
เตรียมไว้ 4 ชนิด โดยหยดชนิดละ 10 หยด แล้วเฝ้ารอการจากไปของลูกน้ำ ! ผลปรากฏว่า ขวดที่หยดน้ำคั้น
ใบขี้เหล็ก ลูกน้ำตาย 3 ตัว น้ำคั้นใบกะเพราสังหารลูกน้ำไปได้ 2 ตัว ส่วนน้ำคั้นใบชะอมและชะพลู ทำเป้า
ได้พอกัน คือ ลูกน้ำตาย 1 ตัวเท่านั้น
         ทดลองทำครั้งที่ 2 กับลูกน้ำที่เหลือ อีก 20 ตัว แบ่งเหมือนเดิมขวดละ 5 ตัว คราวนี้หยดน้ำคั้นแต่ละ
ชนิดเพิ่มขึ้นเป็น 20 หยด มาดูกันว่าผลเป็นอย่างไร พบว่า ถ้าใช้ใบขี้เหล็กลูกน้ำตายเท่าเดิม 3 ตัว ใช้ใบ
กะเพราก็ตายเท่าเดิม 2 ตัว แต่น้ำคั้นใบชะอม เมื่อหยดเพิ่มเป็น 20 หยด ลูกน้ำสิ้นชีพเป็น 2 ตัว ดีขึ้นหน่อย
และใบชะพลูประสิทธิภาพเท่าเดิม ลูกน้ำตาย 1 ตัวเท่านั้น
         เป็นอันว่าคำเฉลยตอบว่า น้ำคั้นใบขี้เหล็กไม่ว่าจะใส่ให้มากหรือน้อยก็สามารถพิชิตลูกน้ำยุงลายได้ดี รองลงมาคือ ใบกะเพรา ใบชะอม และใบชะพลู คุณพ่อคุณแม่ท่านใดนึกกังขาจะทำการทดลองซ้ำก็ได้ เป็น
กิจกรรมเรียนรู้กับเด็กๆ ในช่วงปิดเทอมได้ดี และยั่วให้ลองพิสูจน์ว่า ถ้าเปลี่ยนเป็นสมุนไพรในครัวเรือนอีก4 ชนิด คือ กระเทียม กะเพรา ขิง ข่า ตะไคร้ ชนิดใดจะมีฤทธิ์กำจัดยุงลายได้ดีกว่ากัน ลองเปลี่ยนบ้านให้เป็นห้องแล็บ สร้างการเรียนรู้ให้เด็กไทยมีวิธีคิดแบบวิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้น ได้ผลอย่างไรส่งข่าวมาบ้าง
        
        ชวนไปชมผลงานของนักเรียนที่จังหวัดเชียงใหม่อีกแห่ง ที่โรงเรียนจอมทอง ตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง ทำโครงงาน “เส้นใยกาบมะพร้าวมหัศจรรย์แทนไหมขัดฟัน” โดยนักเรียนมัธยมปลาย นางสาวกมลรัตน์ ใจยะสุ นางสาวพรชนก ภูดอนตอง และนางสาวอารยา ทาแดง คณะทดลองต้องการหาเส้นใยธรรมชาติอะไรหนอ เพื่อใช้ทดแทนไหมขัดฟันที่ขายตามตลาด ซึ่งมีราคาแพง แต่ต้องใช้เป็นประจำเพื่อรักษาสุขภาพของช่องปาก
         เยาวชนเริ่มศึกษาเส้นใยธรรมชาติในท้องถิ่น พบว่ามีเส้นใยสองชนิด ที่คุณสมบัติใกล้เคียงกับไหมขัด
ฟันตามท้องตลาด คือ เส้นใยจากกาบกล้วย และเส้นใยจากกาบมะพร้าว จึงทำการทดสอบพบว่าเส้นใย
จากกาบมะพร้าวมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับไหมขัดฟันที่ขายตามท้องตลาดมากที่สุด มีเส้นใยเล็กขนาด 0.06
มิลลิเมตร ลักษณะเรียบเนียนตลอดทั้งเส้น มีความเหนียว (ความตึงสูงสุด) จึงเลือกเส้นใยกาบมะพร้าว มา
ทำการทดลองทำเป็นไหมขัดฟัน
         จากนั้นทำการสกัดกลิ่นสมุนไพรในอัตราส่วนวัตถุดิบ (กรัม) ต่อตัวทำละลาย (มิลลิลิตร) 1:1 โดย
เลือกทดสอบกับกลิ่น 3 กลิ่น คือ ใบเตย วิตามินซี และกลิ่นมิ้นท์ แล้วนำใยกาบมะพร้าวชุบกับสารละลายที่
ผสมกลิ่น พบว่าเส้นใยกาบมะพร้าวที่ชุบสารสกัดกลิ่นสมุนไพรจากใบมิ้นท์ ในตัวทำละลายน้ำจะให้กลิ่น
หอมจากสมุนไพรดีที่สุด จากนั้นคณะนักทดลองก็ออกสำรวจระดับความพึงพอใจของผู้บริโภค ทำการ
ตระเวนให้เพื่อนนักเรียนทดสอบเปรียบเทียบกับไหมขัดฟันยี่ห้อหนึ่งที่ขายในท้องตลาด ผลที่ได้ พบว่าไหม
ขัดฟันจากเส้นใยกาบมะพร้าวที่ผสมกลิ่นสมุนไพรมิ้นท์ ให้ระดับความพึงพอใจต่อผู้ใช้ในระดับ 3 ดาว จาก
5 ดาว ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปานกลาง
        น่าสนใจอย่างยิ่งในการศึกษาทดลองของเยาวชน ในโครงงานวิทยาศาสตร์เพื่อสุขภาพที่ดีกว่า ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติกับ สสส. ขั้นต่อไปน่าจะทำการผลิตและส่งเสริมการใช้ไหมขัดฟันราคาถูกทำได้เองในท้องถิ่น เชื่อว่าจะช่วยลดปัญหาสุขภาพในช่องปากไปได้มาก ปิดเทอมใหญ่คลายร้อน อย่านอนแต่ในบ้าน ลองหาการทดลองง่ายๆ ดังตัวอย่างข้างต้น ฝึกทั้งสมอง ได้สมุนไพรดีไว้ใช้ประโยชน์มากมาย.