จันทน์ลีลาภูมิปัญญายาไทย แก้ไข้หวัดตัวร้อน

                                                                                                                    มูลนิธิสุขภาพไทย

        ในทางการแพทย์แผนไทย ท่านวิเคราะห์ว่าสาเหตุหนึ่งของอาการไข้ตัวร้อนมาจากการแปรเปลี่ยนของฤดูกาล เช่น ในช่วงนี้เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านจากฤดูร้อนป็นฤดูฝน โดยหมอไทยนับวันสิ้นสุดฤดูร้อนเริ่มฤดูฝนตั้งแต่วันแรม 1 ค่ำ เดือน 8 ซึ่งตรงกับวันเข้าพรรษาพอดี ตามทฤษฎีอุตุสมุฏฐานนั้น ในช่วงฤดูร้อนอากาศร้อนช่วยรักษาร่างกายมนุษย์อยู่เป็นปกติ อากาศภายนอกกับเตโชธาตุภายในตัวคนมีความร้อนเสมอกัน จึงไม่ก่อให้เกิดความเจ็บไข้ได้ป่วยอะไร แต่เมื่อย่างก้าวเข้าสู่ฤดูฝน เริ่มมีอากาศเย็นมากระทบร่างกายซึ่งธาตุภายในยังร้อนอยู่ จึงอาจก่อให้เกิดอาการไข้ตัวร้อนได้
  
        มีตำรับยาแผนไทยหลายขนานที่ใช้รักษาอาการไข้ตัวร้อน แต่สำหรับอาการไข้ที่เกิดจากการเปลี่ยนฤดูหรือที่เรียกว่าไข้เปลี่ยนฤดูนั้น หมอไทยจะแนะนำให้ใช้ “ ยาจันทน์ลีลา ” เพราะสมุนไพรในสูตรตำรับยานี้สามารถครอบคลุมอาการไข้ชนิดต่างๆ รวมทั้งกลุ่มอาการข้างเคียง เช่น หวัด คัดจมูก หืดหอบ ไอ เสมหะ มึนงง กระสับกระส่าย เป็นต้น

        แน่นอนชื่อก็บอกอยู่ว่ายาตำรับนี้ต้องมีจันทน์เป็นนางเอก คือ แก่นจันทน์ทั้ง 2 ได้แก่ แก่นจันทน์ขาวและแก่นจันทน์แดง นอกจากนี้ยังมีโกฐอีก 3 ตัว คือ โกฐสอ โกฐเขมาโกฐจุฬาลัมพา ทั้งยังประกอบด้วย ลูกกระดอม บอระเพ็ด รากปลาไหลเผือก สมุนไพรทั้งหมดนี้หนักสิ่งละ 4 ส่วน แทรกพิมเสนอีก 1 ส่วน
ต่อไปนี้จะแยกสรรพคุณของสมุนไพรโดยสังเขปเป็นรายตัว

        แก่นจันทน์ขาว รสขมหวานเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ไข้กำเดา แก้เหงื่อตก บำรุงหัวใจ บำรุงประสาท แก้ร้อนในกระหายน้ำ
        แก่นจันทน์แดง รสขมเย็น ฝาดเล็กน้อย สรรพคุณ แก้ตัวร้อน ดับพิษไข้ทุกชนิด แก้ไอ แก้ซาง แก้เลือดออกตามไรฟัน บำรุงหัวใจ
        โกฐสอ หรือโกฐจีน เป็นรากสมุนไพรจำพวกโสม มีลักษณะกลมยาวคล้ายหัวผักกาด ผิวสีน้ำตาล เนื้อสีขาว จึงชื่อว่าโกฐสอ มีรสขมมัน กลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หืด แก้ไอ ช่วยให้หัวใจชุ่มชื่น
        โกฐเขมา เป็นเหง้าแห้ง เนื้อมีสีน้ำตาลแกมดำ จึงได้ชื่อว่าโกฐเขมา มีรสร้อน กลิ่นหอม จึงมีอีกชื่อว่าโกฐหอม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หวัดคัดจมูก แก้เหงื่ออกมาก ระงับอาการหอบ แก้ไข้รากสาดเรื้อรัง เป็นยาขับปัสสาวะ
        โกฐจุฬาลัมพา คือพืชล้มลุกชนิดเดียวกับที่ชาวจีนเรียกว่า “ ชิงฮาว ” ซึ่งนักวิจัยพบสารสำคัญชื่อ อาร์เตมิซินิน ( Artemisinin ) หรือ “ ชิงฮาวซู่ ” ( Qinghaosu ) มีฤทธิ์ต้านเชื้อไข้มาลาเรียสายพันธุ์ที่ดื้อยาทั้งชนิดที่ขึ้นสมองและลงตับ โกฐชนิดนี้หมอไทยใช้ทั้งต้น มีรสขม กลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้เจลียง ซึ่งมีอาการไข้จับวันเว้นวันอย่างเดียวกับไข้มาลาเรียนั่นเอง และยังแก้ไข้กาฬ จำพวก หัด อีสุกอีใส อีดำอีแดง ฝีดาษ นอกจากนี้ยังแก้อาการ หืด ไอ ลดเสมหะ
        ลูกกระดอม เป็นผลของไม้เถา รสขม สรรพคุณ ลดไข้ ทำให้โลหิตเย็น บำรุงน้ำดี แก้อาการคลั่งเพ้อ โบราณใช้เมล็ดต้มน้ำดื่ม ถอนพิษเบื่อเมา ลดไข้ รากแห้งบดแช่น้ำร้อน ใช้ทาถูนวดกล้ามเนื้อ แก้ปวดเมื่อย อ่อนเปลี้ย
        บอระเพ็ด รู้จักกันดีว่ามีรสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้ทุกชนิด แก้โลหิตเป็นพิษ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ที่สำคัญช่วยบำรุงกำลัง
        รากปลาไหลเผือก มีรสขมจัด สรรพคุณ ตัดไข้ได้ทุกชนิด ช่วยถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะ โบราณใช้เป็นยารักษาวัณโรค
        เกล็ดพิมเสน รสหอมเย็น สรรพคุณ ขับเหงื่อ ขับเสมหะ กระตุ้นการหายใจ ช่วยระงับความกระวนกระวาย

        สมุนไพร ทั้ง 9 ชนิดนี้ เมื่อนำมาบดเป็นผงละเอียดบรรจุแคปซูล จะมีสรรพคุณแก้ไข้ได้อย่างชะงัด เพราะสมุนไพรทุกตัวมีฤทธิ์แก้ไข้อยู่แล้ว และไม่เพียงช่วยลดไข้ยกกำลังเก้าเท่านั้น แต่ยังช่วยลดน้ำมูก ลดเสมหะ บรรเทาอาการไอจาม หืดหอบ แก้ปวดเมื่อยตามเนื้อตัว ช่วยให้เจริญอาหารและจิตใจชุ่มชื่นแจ่มใส
        ขนาดและวิธีใช้ยา ถ้าเป็นยาแคปซูลขนาด 500 มิลลิกรัม ผู้ใหญ่ครั้งละ 2-4 แคปซูล ทุก 4 ชั่วโมงเมื่อมีอาการ เด็กอายุ 6-12 ปี ครั้งละ 1-2 แคปซูล ทุก 4 ชั่วโมงเมื่อมีอาการ
        ข้อควรระวัง ไม่แนะนำให้ใช้ในผู้ป่วยที่สงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก หากใช้ยาเป็นเวลาเกิน 3 วันในเด็ก และเกิน 7 วันในผู้ใหญ่ แล้วอาการไม่กระเตื้องขึ้น ควรรีบปรึกษาแพทย์

        ยาจันทน์ลีลาเป็นยาไทยสามัญประจำบ้าน ที่กระทรวงสาธารณสุขประกาศรับรองในสรรพคุณและความปลอดภัยมานานร่วม 50 ปีแล้ว และเมื่อประมาณ 2 ปีมานี้ได้ประกาศยาแก้ไข้ตำรับนี้ไว้ในบัญชียาจากสมุนไพร เพื่อใช้ในระบบบริการสาธารณสุขแผนปัจจุบันของรัฐอย่างเป็นทางการ โดยผู้ป่วยสามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลได้ ไม่ว่าจะเป็นระบบสิทธิของข้าราชการ รัฐวิสาหกิจ ประกันสังคม และสิทธิ 30 บาทรักษาทุกโรค

        ยาแก้ไข้ตำรับนี้อาจจะเป็นยาพื้นฐานที่หมอยาไทยรู้จักกันดี แต่ประชาชนทั่วไปอาจจะยังไม่รู้จักกันแพร่หลาย เมื่อยาตัวนี้ประกาศไว้ในบัญชียาจากสมุนไพรแล้ว ก็ควรที่โรงพยาบาลของรัฐจะมีสมุนไพรตำรับนี้ไว้ในห้องยา เผื่อประชาชนคนไข้ถามหาจะได้มีไว้สั่งจ่าย

        นอกจากเป็นยาที่ปลอดภัยสูงแล้ว ยังเป็นยาที่สามารถผลิตเองภายในประเทศ และอาจจะช่วยประหยัดเงินตรามิให้รั่วไหลออกนอกประเทศได้ปีละหลายร้อยล้านบาท หากคนไทยและโรงพยาบาลของรัฐหันมานิยมใช้ยาแก้ไข้จากสมุนไพรกันมากขึ้น