ทำไมต้องสืบสานภูมิปัญญาหมอพื้นบ้าน

        สมนึก ไชยสงค์ บุรุษผิวขาวร่างสันทัดวัย ๕๘ ปี แววตาเป็นมิตรและท่วงทีสุภาพเยือกเย็น ในวันนี้ เขาคือนายก อบต.วังแสง อำเภอแกดำ จังหวัดมหาสารคาม พื้นที่เล็กๆ ที่จุดประกายส่งเสริมภูมิปัญญาพื้นบ้านเรื่องสุขภาพ ผ่านกระบวนการบริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้แก่ผู้นำชุมชนอื่นๆ

         วันนี้เราชวนเขามาสนทนากันแบบสบายๆ
         “ท่านนายกฯ” แห่ง อบต.วังแสง เกริ่นนำว่า“ผมสนใจเรื่องสุขภาพ คิดว่าถ้าคนเราสุขภาพดี มันจะดีทุกอย่าง ถ้าการศึกษาดี แต่สุขภาพไม่ดี มันก็ไม่ดี มันต้องเน้นสุขภาพกับการศึกษาควบคู่กันไป ถ้าดูตามระเบียบ มันมีหน้าที่ชัดเจนเลยว่า อบต.ต้องส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นทุกด้าน”
         สมนึกผ่านการเลือกตั้งผู้นำท้องถิ่นมาแบบไร้คู่แข่งเมื่อต้น เดือนกันยายน ๒๕๕๒ ที่ผ่านมา นับเป็นสมัยที่สอง ประวัติการทำงานชุมชนในถิ่นเกิดตลอดระยะเวลากว่าสามสิบปีของเขา นับจากแพทย์ประจำตำบล ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้ใหญ่บ้าน และกำนัน ล้วนแต่สร้างชื่อให้แก่หมู่บ้านในตำบลวังแสงทั้งสิ้น
         เหตุผลที่เขาให้ความสำคัญในเรื่องหมอพื้นบ้านถึงขั้นจัดระบบการให้บริการบำบัดรักษาอย่างเป็นสัดส่วน ภายใต้ชื่อ ศูนย์บำบัดทุกข์ สร้างสุขภาพชุมชน ที่อยู่ด้านข้างอาคารที่ทำการ อบต.วังแสง ก็เนื่องจากชุมชนยังมีทรัพยากรบุคคลและภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านนี้อยู่จำนวนมาก อันสะท้อนถึงสภาพการดำเนินชีวิตของชาวบ้านที่ยังต้องพึ่งพาการแพทย์พื้นบ้านอยู่เสมอ
         “พอดีมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทางคณะวิทยาศาสตร์ท่านมาพูดให้ฟังถึงแนวทางในการส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น และผมก็ร่วมเป็นคณะทำงานด้วย เหตุผลคือถ้าท้องถิ่นเป็นผู้ประสานงาน เป็นศูนย์กลางในการทำงานวิชาการระหว่างหมอพื้นบ้าน โครงการมันจะยั่งยืน ยกระดับได้ เลยคิดว่าช่วงมีอำนาจหน้าที่ก็อยากจะทำให้เป็นรูปธรรม…
         “เรื่องศูนย์ฯ ไม่ใช่ผมคิดเอง เราเป็นเพียงผู้ประสาน ก่อนทำได้ได้สื่อสารลงพื้นที่หมู่บ้าน ตอบรับมาดีครับว่าอยากให้เกิด หมอพื้นบ้านหกสิบเจ็ดสิบคนก็บอกว่าอยากเห็น อยากให้มี เราดูแลกันในชุมชน ไม่เรียกร้องค่าบริการ เราช่วยเหลือรักษาตามภูมิปัญญา ส่วนที่จะมาบำรุงก็เป็นเรื่องหนึ่ง ตามศรัทธา”
         สำหรับความยั่งยืนของงานที่ทำ สมนึกชี้แจงว่าได้บรรจุเป็นแผนงานที่ผ่านการเห็นชอบจากที่ประชุมสภา อบต.เรียบร้อยแล้ว ปัจจุบันอยู่ระหว่างการจัดสรรสิ่งต่างๆ ที่จะให้เกิดการทำงานอย่างเป็นระบบ เช่น งบประมาณ บุคลากร กฎระเบียบของศูนย์ฯ โดยที่ได้เปิดให้บริการชาวบ้านตั้งแต่ เดือนกรกฎาคม ที่ผ่านมา
         “อยากทำเป็นต้นแบบของ อบต.ให้คนอื่นดูบ้าง ถึงจะไม่สำเร็จร้อยเปอร์เซ็นต์ก็สามารถที่จะเป็นต้นแบบได้เพราะเราทำเป็นตัวอย่างแล้ว…มันจะได้รูปแบบชัดเจนขึ้นมารองรับกฎหมายในอนาคตว่า ถ้าทุกตำบลจะมีโรงพยาบาล เราจะได้ยกฐานะขึ้นมาเป็นโรงพยาบาลได้เลย”
         สิ่งที่เกิดขึ้นกับ อบต.วังแสง วันนี้น่าจะถือเป็นความแตกต่างเมื่อเทียบกับหน่วยงานท้องถิ่นทั่วๆ ไป นั่นเพราะผู้นำเช่นเขามีหลักคิดว่า ”เราต้องช่วยกันเปลี่ยนแปลงภาวะผู้นำ” เพราะ “หากเรายังคิดเดิมๆ เราก็ทำอะไรเดิมๆ”

โดย กองบรรณาธิการจดหมายข่าวเพื่อนธรรมชาติ ฉบับพิเศษ 4/2552