ลักษณะ
ไม้เถาเลื้อย เหมือนพริกไทย มีรากฝอยออกตามข้อเพื่อใช้ยึดเกาะ
ใบรูปไข่ โคนมน ปลายแหลม ดอกออกเป็นช่อรูปทรงกระบอกปลายมน
ผลอ่อนเป็นสีเขียว เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีแดง
สรรพคุณเด่น
แก้ไอ แก้ท้องอืด
วิธีใช้ในครัวเรือน
เอาลูกดีปลี 20 ลูก ต้มกับน้ำ 2 แก้ว ดื่มวันละ 2 ครั้งๆ ละ
1แก้ว ก่อนอาหารเช้า-เย็น
สภาพแวดล้อม
ดีปลี เป็นพืชพื้นเมืองของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชอบสภาพน้ำฝนสม่ำเสมอ
แต่ทนแล้งได้ดี ชอบดินที่ระบายน้ำได้ดี น้ำแฉะขังจะตายหมด
เติบโตได้ดีทั้งในที่แดดจัดและแดดรำไร เหมาะจะปลูกในสวนไม้ผล
เป็นไม้เลื้อยแต่ไม่พัน มีตีนจับเกาะไม้ใหญ่หรือพืชหลักขึ้นไป
ชอบต้นไม้ที่มีเปลือกหรือผิวขรุขระ สมัยก่อนชาวบ้านนิยมปลูกขึ้นต้นมะพร้าว
แต่เก็บเกี่ยวไม่สะดวก
ปลูก / ดูแล
ดีปลี ต้องเตรียมหลักให้เลื้อยพันตั้งแต่ปลูก หลักควรมีความสูง
1.50 เมตร ถ้าสูงเกินไปจะเก็บเกี่ยวยาก จะใช้เสาปูนก็ได้แต่ดีปลีจะไม่ค่อยเกาะในระยะแรกเนื่องจากเสาปูนร้อน
และไต่พันยากกว่าขึ้นต้นไม้ ถ้าจะใช้ต้นไม้บางชนิดเป็นหลักก็มีต้นทองหลางที่เหมาะมาก
เนื่องจากทองหลางโตเร็วตัดยอดตัดกิ่งบังคับความสูงได้ วิธีใช้
ให้นำต้นทองหลางมาปลูกลงไปก่อน พอต้นทองหลางโตเป็นร่มแล้ว
ก็เอาดีปลีมาปลูกที่โคน เมื่อทองหลางแตกยอดก็ตัดยอดไม่ให้สูงไปกว่านั้น
ดีปลีจะเอายอดหรือไหลมาชำก็ได้ แต่นิยมใช้ยอดมากกว่าเพราะให้ผลผลิตได้เลย
ถ้าใช้ไหลปลูกใช้เวลาหลายปีกว่าจะออกดอก ยอดที่จะนำมาชำให้ใช้ยอดกระโดงหรือยอดที่แยกออกด้านข้าง
ตัดต่ำกว่ายอดลงมา 5 ข้อแล้วเอาดินเหนียวหุ้ม 2 ข้อล่าง เพื่อเพิ่มความชื่นให้แตกรากเร็วขึ้นไม่เช่นนั้นจะเหี่ยวเฉา
จากนั้นจึงนำยอดไปชำลงในถุงจนกระทั่งแตกรากแล้วจึงนำไปปลูกที่โคนเสาหรือต้นทองหลาง
อาจต้องใช้ลวดหรือเชือกมามัดหลวมๆ ในระยะแรก
คอยรักษาความชุ่มชื้นในดินให้สม่ำเสมอในระยะแรก อย่าให้น้ำท่วมขัง
เมื่อต้นแข็งแรงจะออกรากมาช่วยเกาะหลัก ถ้าปลูกกับเสาก็ตัดเชือกออกได้
ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักคลุกดินรอบโคนต้นจะช่วยให้แข็งแรงและเติบโตดี
เก็บเกี่ยว
ถ้าดินมีความชุ่มชื้นได้น้ำตลอดปี ไม่แฉะเกินไป จะออกดอกได้ผลทั้งปี
หน้าฝนผลจะดกแต่การตากให้แห้งทำได้ลำบาก หน้าแล้งผลผลิตลดลง
แต่เก็บเกี่ยวตากแห้งได้สวยกว่า ส่วนที่เก็บเกี่ยวคือ ผล จะเก็บเมื่อผลกลางอ่อนกลางแก่
คือเริ่มมีสีแดงเรื่อๆ ปนเขียว เป็นระยะที่ดีปลีมีกลิ่นฉุนจัดที่สุด
ถ้ารอให้สุกแดงจะเละเกินไป
แปรรูบ
คัดเอาผลดีปลีที่เน่าเสียหรือซีดเหลืองออกก่อน จากนั้นจึงนำมาล้างน้ำสะอาด
3 ครั้ง สะเด็ดน้ำให้แห้ง ก่อนนำมาตากแดดให้แห้งสนิท ควรเกลี่ยบ่อยๆ
ระหว่างตากเพื่อให้ผลแห้งและมีสีสวยทั่วกัน จากนั้นนำมาบรรจุใส่ภาชนะต่อไป
ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป
แคปซูล, ชาซอง
