โรคเกี่ยวกับ นม

       บำรุงน้ำนม
        หลังคลอดบุตรใหม่ๆ ให้ใช้ยาเหล่านี้คือ
ขนานที่ 1
        ใช้ไพล 21 ส่วนตำผสมกับการบูร 1 ส่วน ห่อผ้าประคบที่นม ทำวันละ 2 ครั้งๆ ละ 20 นาที
ขนานที่ 2
        ใช้ขิงสดฝานเป็นแว่นบางๆ 1 ขยุ้มมือ ถ้าเป็นขิงแห้งใช้ 1 หยิบมือ ชงกับน้ำร้อนเดือดจัดๆ ปล่อยทิ้งไว้ให้เย็น ผสมน้ำตาล 1-2 ช้อนชากินวันละ 3 ครั้งๆ ละ 1 ถ้วย หลังอาหาร กินสัก 2-3 อาทิตย์
ขนานที่ 3
        ใช้หัวปลีกล้วยมาแกงเลียงกินทุกวันๆ ละ 1 มื้อ เป็นเวลา 7 หรือ 10 วัน
ขนานที่ 4
        เอาเม็ดขนุนมาต้มกินเป็นขนมทุกวัน กินจนพออิ่มวันละ 1 ครั้ง กิน 7-10 วัน

        เต้านมอักเสบ
        ใช้ใบละหุ่งทาด้วยน้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันพืช อังไฟพอร้อน ปิดตรงบริเวณที่อักเสบเปลี่ยนใหม่เมื่อเย็น ปิดวันละ 3-4 ครั้ง

        แผลที่หัวนม
ขนานที่ 1
        เอาใบพลูผสมกับดินสอพองที่เผาไฟแล้ว ตำให้ละเอียดจนเข้ากันดี (ดินสอพองใส่พอให้ยา ติดแผล) เอายาพอกที่หัวนมเปลี่ยนยาทุกครั้งที่ยาเริ่มแห้ง
ขนานที่ 2
        ใช้เปลือกสีเสียดประมาณ 1 หยิบมือ ผสมน้ำ 1 แก้ว ต้มให้เดือดประมาณ 10-15 นาที ใช้น้ำ ล้างแผลบ่อยๆ

        นมคัด
ขนานที่ 1
        เอาใบพลูอังไฟพออุ่นๆ จนใบอ่อนตัวเอามาแปะที่นม วางซ้อนๆ กันหลายใบ หมั่นเปลี่ยน เมื่อยาเย็น
ขนานที่ 2
        เอาลูกใต้ใบทั้งต้นและราก 1 กำมือ ตำผสมเหล้าขาวคั้นเอาน้ำกิน 1 ถ้วยชา และเอากาก พอก ทำเพียงครั้งเดียว
ขนานที่ 3
        ใช้หญ้าดอกขาวทั้งต้นและรากตำให้ละเอียดผสมเหล้าพอกนม เปลี่ยนยาวันละ 2-3 ครั้ง

        นมซ่าน
        นมซ่าน คือ มีน้ำนมไหลมากเกินไป ใช้ใบพลูรักษาวิธีเดียวกันกับแก้นมคัด (ขนานที่ 1)