ตอนที่ 39 การแพทย์แผนไทยในสมัยรัชกาลที่ 5 (ตอน 1)

 
                                                                                      โดย สันติสุข โสภณสิริ

 


     ในรัชกาลที่ 4 เริ่มมีการตั้งหมอฝรั่งเป็นหมอหลวงในราชสำนักมี บรรดาศักดิ์อย่างเป็นทางการเหมือนสมัยกรุงศรีอยุธยา
     ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2411-2457) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ทรงเห็นว่า บรรดาคัมภีร์แพทย์แผนโบราณและตำรายาพื้นบ้านของไทย ซึ่งได้ศึกษาเล่าเรียนคัดลอกต่อกันมาด้วยความเพียรพยายามในหมู่แพทย์และผู้ที่สนใจ มีคุณประโยชน์ยวดยิ่ง แต่ต้นฉบับตำราและพระตำราหลวงที่ได้สร้างขึ้นและได้ใช้สืบทอดกันมายาวนานนั้นสูญหายไปบ้าง พระองค์ทรงเห็นความจำเป็นที่จะต้องทำนุบำรุงพระคำภีร์แพทย์ให้ปรากฏไว้เป็นหลักฐาน และเผยแพร่ต่อไปในภายภาคหน้า

     ในพุทธศักราช 2413 หลังจากเสด็จขึ้นครองราชยสมบัติ เพียง 2 ปีได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประชุมคณะแพทย์หลวง จัดหารวบรวมคัมภีร์แพทย์ในที่ต่างๆ มาตรวจสอบชำระให้ตรงกันกับฉบับดั้งเดิม ในการนี้ได้ทรงแต่งตั้งคณะกรรมการแพทย์หลวงขึ้นมาชุดหนึ่ง ประกอบด้วย “พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่น ภูบดีราชหฤทัย” จางวางแพทย์ ร่วมกับ“พระยาอมรศาสตร์ประสิทธิ์ศิลป์ หลวงกุมารเพช หลวงกุมารแพทย์ ขุนกุมารประเสริฐ ขุนกุมารประสิทธิ์” และ “ขุนเทพ กุมาร” เป็นต้น ให้ช่วยกันตรวจสอบชำระคัมภีร์แพทย์ทั้งมวลให้ถูกต้องมีหลักฐาน จดบันทึกไว้ในหอหลวง เพื่อให้ใช้บำบัดโรคภัยไข้เจ็บแก่มหาชน คณะกรรมการชุดนี้ได้ ตรวจสอบชำระ เห็นถูกถ้วนดีแล้ว จึงส่งมอบให้กรมพระอาลักษณ์ ในการนี้ “พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นอักษรสาสนโสภณ” จางวางกรมพระอาลักษณ์ “หลวงสาร ประเสริฐ” และ “ขุนนิมิตร์อักษร” ชำระตรวจอักษรถูกต้องแล้วจัดกรมหมื่น กรมราชบัณฑิตเขียนอักษรขอมเส้นทอง กรมพระอาลักษณ์ชุบอักษรไทยเส้นหรดาลนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายเพื่อเป็น ส่วนพระราชกุศล เป็นที่เฉลิมพระเกียรติยศและเป็นสมบัติของแผ่นดินสืบไป

      คัมภีร์ที่ชำระแล้วเหล่านี้ รวมเรียกว่า “เวชศาสตร์ฉบับหลวง” ซึ่งเป็นที่มาของตำราแพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ ที่เป็นตำราหลัก ในการศึกษาเล่าเรียนของแผนไทยในยุคต่อมากระทั่งถึงปัจจุบัน

      (ปรับปรุงจากเอกสารที่ตีพิพม์ครั้งแรกใน “รายงานการสาธารณสุขไทยด้านการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือก 2552-2553 (สิงหาคม 2553)” )
      (ต่อตอนที่ 40 การแพทย์แผนไทย ในสมัยรัชกาลที่ 5 (ตอน 2)