ย้อนมองตน(1)

ผู้เขียน: พระไพศาล วิสาโล

เช้านี้อากาศกำลังดี ไม่มีทีท่าว่าฝนจะตก แถมเป็นวันหยุดเสียด้วย คุณจึงนั่งรถไปสวนจตุจักร ตั้งใจจะหาซื้อต้นไม้มาประดับบ้าน คุณออกจากบ้านตั้งแต่เช้า กะว่าจะได้เดินเลือกของได้สบายๆ ไม่ต้องเบียดเสียดยัดเยียดกับผู้คน แต่เพียงแค่ก้าวแรกที่ขึ้นรถเมล์ คุณก็ต้องเจอกับผู้คนที่แน่นขนัดเต็มรถ ใช่แต่เท่านั้นรถราบนท้องถนนก็แสนติดค้างอยู่บนถนนทีละนานๆ ผ่านไปชั่วโมงกว่าแล้ว แต่ก็ยังไม่ถึงที่หมายสักที มองไปรอบตัวมีแต่ผู้คนและรถราเต็มไปหมด เห็นแล้วก็ส่ายหัวขุ่นเคืองเต็มที่ อดแค่นในใจไม่ได้ว่า

"ช่างเดินทางกันเสียจริง(โว้ย) วันอาทิตย์ทำไมถึงไม่อยู่บ้านกันเสียบ้าง มีธุระอะไรกันนักกันหนา ถึงแห่กันออกมาตั้งแต่เช้า"

นึกอยากตวาดเช่นนี้กับทุกคนเสียเหลือเกิน แต่จะมีสักครั้งไหมที่คุณกลับมาถามตัวเองว่า แล้วตัวฉันล่ะมาทำอะไรอยู่บนถนนนี้ ทำไมถึงไม่อยู่บ้านบ้างเล่า เวลาไม่สบอารมณ์ เรามักมองออกไปนอกตัว เพื่อหาตัวการ แต่กลับลืมมองตัวเอง ด้วยเหตุนี้คนอื่นจึงเป็นฝ่ายผิดอยู่ร่ำไป เขาอาจจะเป็นตัวการก็ได้ แต่เราเองล่ะ ไม่มีส่วนผิดบ้างเลยหรือ

เมื่อใดที่เราหันมาถามตัวเองว่า ทำไมถึงไม่อยู่บ้านในวันอาทิตย์ เพราะเหตุใดจึงออกจากบ้านแต่เช้า เราก็จะพบว่า เราเองก็ไม่ต่างจากคนอื่น และคนอื่นก็ไม่ได้ทำอะไรต่างจากเรา ถึงตอนนี้ที่เคยคิดจะก่นด่าเขาก็คงต้องเลิก สาเหตุที่ต้องเลิกนั้น อาจจะเพราะว่า ขืนด่าเขาก็เท่ากับด่าตัวเองด้วย แต่บางครั้งเราเลิกก็เพราะเข้าใจคนอื่นได้มากขึ้นว่าเขาเองก็คงมีธุระจำเป็นที่จะต้องมาเจอรถติดเช่นเดียวกับเรา เกิดเป็นความสงสารขึ้นมา ความเห็นใจสงสารนั้นก็คือความกรุณา เมื่อกรุณาเกิดขึ้นในใจ ความขุ่นเคืองก็หาที่อยู่ไม่ได้ เมื่อความขุ่นเคืองหายไปความสุขใจเย็นใจก็ตามมาทันที

ในทางตรงข้าม ถ้าเราคอยสอดส่ายหาตัวการว่า ใครทำให้ฉันทุกข์ ใครทำให้งานของฉันล้มเหลว สิ่งที่จะติดตามมาก็คือความร้อนใจ ขุ่นเคืองใจ และมองหน้าใครไม่สนิท เพราะเห็นเขาผู้ผิดอยู่ตลอดเวลา จะไม่ดีกว่าหรือ แทนที่คอยจะถามว่า ใคร...ใคร... เราเปลี่ยนคำถามเสียใหม่ว่า ทำไม งานของฉันจึงไม่สำเร็จ และถ้าเราไม่เข้าข้างตัวเองจนเกินไป หากใจกว้างสักนิด ก็ลองย้อนมาสำรวจตัวเองว่า เรามีส่วนสร้างปัญหาดังกล่าวให้แก่ตัวเองหรือไม่ บางทีเราจะเข้าใจตัวเองได้ชัดขึ้น ความเข้าใจนี้ก็คือตัวปัญญานั่นเอง