พริก สมุนไพรแห่งความเท่าเทียม

                   

 

          พูดถึงพริกคนไทยรู้จักและรู้ถึงรสชาติอย่างดี แต่จะอ้างว่าพริกคือพืชประจำชาติไทยนั้น คงอ้างไม่ได้แน่นอน แม้พริกจะอยู่ในวิถีชีวิตคนไทยมาอย่างยาวนาน แต่พริกก็เป็นพืชต่างถิ่นที่อยู่มานานเหมือนญาติสนิทคนหนึ่งของคนไทย และมีการกล่าวไว้ว่าคำว่าพริกในภาษาไทย เป็นคำที่มาจากภาษาบาลี ที่เรียกว่า “มริจ” แล้วเพี้ยนมาเป็น “พริก”
          เมืองไทยเรามี พริกและพริกไทย มีเรื่องแปลกแต่ก็จริง คือ ในอดีตนานมาแล้วคนไทยทั่วไปเรียก พริกไทย ว่า “พริก” แต่เมื่อชาวโปรตุเกสนำต้นพริกเข้ามาในราชอาณาจักรเมื่อครั้งสมัยอยุธยา จึงมีการเปลี่ยนคำเรียก พริก มาเป็นเรียก “พริกไทย” และเรียกชื่อพืชที่ชาวโปรตุเกสนำเข้ามาปลูกว่า “พริก”แทนนับแต่นั้นมา 
          พริกและพริกไทยเป็นพืชที่ต่างกันสิ้นเชิงอยู่คนละสกุล พริกไทยอยู่ในสกุล Piper อยู่ในวงศ์พริกไทย (Piperaceae) ส่วนพริกอยู่ในสกุล Capsicum ซึ่งอยู่ในวงศ์มะเขือ (Solanaceae) พริกไทยมีชื่อในภาษาอังกฤษว่า Black pepper มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Piper nigrum L. ส่วนพริกมีชื่อเรียกในภาษาอังกฤษว่า Chili pepper, chile pepper, chili pepper, หรือ simply chili
          พริกไทย เป็นพืชที่มีกำเนิดในเอเชียใต้บ้านเรานี่แหละ และมีการนำมาปลูกกันมากในอินเดียและประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พริกไทยเป็นเครื่องเทศอย่างหนึ่งที่ชาวตะวันตกชอบมาก จึงเป็นสินค้าอย่างหนึ่งในยุคล่าอาณานิคมในแถบเอเซีย และไม่น่าเชื่อว่ามนุษย์รู้จักการใช้พริกไทยทั้งในรูปแบบของอาหารและยารักษาโรคมาตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณ
          พริก มีต้นกำเนิดอยู่ในอเมริกาใต้ มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่ามนุษย์มีการใช้พริกเป็นอาหารมาไม่น้อยกว่า 7500 ปี และนำพริกมาปลูกเพื่อการบริโภคไม่น้อยกว่า 6000 ปี ดูเหมือนว่าพริกมีความสำคัญไม่เท่า ข้าว ข้าวโพดหรือมันฝรั่งที่ใช้เป็นอาหารหลัก แต่ก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าพริกเป็นส่วนประกอบของอาหารในเกือบทุกมื้อ ไม่ว่าจะเป็นอาหารของคนรวยหรือคนจนพริกสนองตอบรสชาติเอร็ดอร่อยได้เสมอ จึงอาจพูดได้ว่าพริกเป็นส่วนประกอบของอาหารที่สำคัญอย่างหนึ่งของโลกโดยไม่เลือกชั้นวรรณะ
          เมื่อครั้งที่คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส นักสำรวจที่โลกรู้จักดีคนนี้ได้นำพริกจากอเมริกาใต้ แล้วกลับมาปลูกในสเปน ต่อมาจึงแพร่กระจายพันธุ์อย่างรวดเร็วในยุโรป แต่สมัยนั้นคนส่วนใหญ่ปลูกเพื่อเป็นไม้ประดับ แต่เมื่อโคลัมบัสไปอาฟริกาตะวันตก อินเดียและเอเชียใต้ ตอนออกเดินทางแสวงหาโลกใหม่ของชาวยุโรปก็นำพริกติดตัวไป แต่มีหลักฐานจากการบันทึกชิ้นหนึ่งบอกว่า พริกนำมาจากบราซิล ชาวโปรตุเกสนำพริกอย่างน้อย 3 ชนิด เข้าไปปลูกในอินเดียเป็นแห่งแรกที่เมืองกัว การปลูกพริกมีการแพร่กระจายไปอย่างรวดเร็วในอินเดียและมีการนำมาใช้แทนพริกไทย เพียงเวลาแค่ครึ่งศตวรรษพริกได้กระจายไปทั่วโลก เนื่องจากพริกเป็นพืชที่ปลูกได้ง่าย เจริญเติบโตได้ดีในภูมิอากาศหลายแบบ เมื่อพริกขึ้นง่ายและมีราคาถูกกว่าพริกไทย คนส่วนใหญ่จึงสามารถเข้าถึงหรือนำมาใช้ได้ง่ายนั่นเอง 
          ถ้าจะทำการจัดจำแนกพริกในปัจจุบัน แบ่งออกเป็น 4 ชนิด คือ
          1) Capsicum annuum L. เป็นชนิดทั่วไปที่ใช้เป็นอาหารและยาในประเทศไทย เช่น พริกขี้หนู พริกชี้ฟ้า พริกหวาน พริกหยวก ฯลฯ
          2) Capsicum chinense Jacq.ภาษาไทยเรียกว่า พริกน้อย พริกที่เผ็ดที่สุดในโลกจัดอยู่ในกลุ่มนี้
          3) Capsicum pubescens Ruiz &Pav. (พันธุ์ต่างชาติ ไม่มีชื่อเฉพาะเรียกรวมๆ ว่า พริก)
          4) Capsicum baccatum L. (พันธุ์ต่างชาติ ไม่มีชื่อเฉพาะเรียกรวมๆ ว่า พริก)
          ส่วนที่เห็นว่ามีพริกหน้าตาแตกต่างกันมากมายนั้น เนื่องมาจากมีการนำเอาพริกชนิดต่าง ๆ มาผสมข้ามพันธุ์ คัดเอาลักษณะตามที่ต้องการ ในทางพฤกษศาสตร์ไม่จัดว่าเป็นชนิดพันธ์ (Species) แต่เรียกว่าสายพันธุ์ปลูก (Cultivars)
          พริกที่ปรากฏในประเทศส่วนใหญ่จึงเป็นพริกชนิด Capsicum annuum L. (ในอดีตใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Capsicum frutescens L.) เมื่อพริกปลูกกระจายได้ทั่วทั้งประเทศไทย จึงมีชื่อเรียกตามท้องถิ่นแตกต่างกันออกไป เช่น ในภาคใต้เรียกพริกว่า “ดีปลี” (คนภาคใต้ยังคงเรียกพริกไทยว่าพริก ตามชื่อเรียกในอดีต) ภาคอีสานเรียกพริกว่า “หมากเผ็ด” เป็นต้น
          หลายคนยังสงสัยว่ารสเผ็ดของพริกอยู่ตรงส่วนไหนของพริก ในทางวิชาการเรียกสารรสเผ็ดในพริกว่า แคปไซซิน (Capsaicin)  สารนี้มีอยู่ตามส่วนต่าง ๆ ของพริก แต่บริเวณที่มีสารนี้มากก็คือบริเวณที่เป็นแกนกลางที่มีสีขาวอมแดงอ่อน ๆ หรือไส้พริกที่มีเมล็ดติดอยู่นั่นเอง ซึ่งสารเผ็ด ๆ นี้นับเป็น สารแอนติออกซิแดนท์ (Antioxidant) มีฤทธิ์การทำลายอนุมูลอิสระได้ ซึ่งอนุมูลอิสระเป็นปัจจัยทีทำให้เกิดความเสื่อมสภาพของร่างกายและการเกิดโรคหลายชนิด เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคมะเร็งบางชนิด เป็นต้น  ในตำรายาไทยใช้พริกเป็นยาขับเสมหะ แก้ไข้ แก้ตานซางในเด็ก ใช้เป็นส่วนผสมในยาขับลมและขี้ผึ้งทาถูนวดแก้ปวดเมื่อย
          พริก เป็นพืชหรือสมุนไพรที่มีบทบาทต่ออาหารการกินของคนทั่วโลก ในเรื่องของอาหารพริกเข้ามาแทนพริกไทยเพราะปลูกง่ายราคาไม่แพง เป็นการทดแทนในเรื่องของรสชาติอาหาร แต่สรรพคุณทางยาสมุนไพรยังควรศึกษาให้แน่ชัด เนื่องจากในตำรายาไทยดั้งเดิมเมื่อพูดถึงพริกนั้น จะหมายถึงพริกไทยหรือพริกกันแน่  ควรศึกษาเพื่อการใช้ให้ถูกต้องต่อไป.

 

 ไม่อนุญาตให้นำไปเผยแพร่เพื่อการค้า